Ağaçlar, insanlık tarihinin en eski simgesel formlarındandır. Yaşamı besleyen yapıları, uzun ömürleri ve mevsimsel döngülerle değişen görünümleriyle yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda düşünsel ve kültürel anlamlar taşıyan varlıklardır. Bu özellikleri sayesinde yaşam, süreklilik, bilgi ve sınır gibi temel kavramlarla ilişkilendirilmiş, farklı kültürlerde mitolojik anlatılar ve dinsel metinler aracılığıyla çeşitli biçimlerde temsil edilmiştir. Ağaçlar yalnızca doğayı betimlemek amacıyla başvurulan imgeler olarak kalmamış, insanın iç dünyasını anlamlandırmasında da önemli roller üstlenmiştirler. Gövdelerindeki katmanlı yapı, köklerin görünmeyen derinliği ve dalların yukarıya uzanışı, zamanla insan ruhsallığına dair bir dizi düşünsel çağrışımın taşıyıcısına dönüşmüştür. Bu yazıda Hayat Ağacı ve yüklenen anlamlar doğrultusunda biçimlenmiş Bilgi Ağacı ve Yasak Ağaç (elma) simgeleri  üzerinden ruhsal gelişimin izleklerini anlamaya çalışacağım. Çünkü bu üç Ağaç yalnızca mitlerde, masallarda ve kutsal metinlerde değil, aynı zamanda bireysel deneyimlerimizde de iz bırakan güçlü içsel temsiller olabilirler.

Hayat Ağacı’nın birçok kültürde yaşamın kaynağı ve devamlılığının sembolü olarak yer alması, yalnızca metaforik bir tercih değildir. Bu figür, erken çocukluk döneminin temel güvenlik arayışını temsil eder. İnsan, fiziksel olarak büyümeye başladığı ilk evrede, psişik olarak da bir yere ait olmayı, korunmayı ve sürekliliği deneyimlemek ister. Hayat Ağacı bu ihtiyacın kültürel izdüşümüdür. Kök salmak, yer tutmak, dağılmadan var olmak. Bu evrede çocuğun kendilik algısı, bakım verenle kurduğu ilişkide şekillenir. Kendini anlamlandırmak için bulunduğu zemine tutunur. Değişken dünyanın ortasında sabit bir referans noktası gibi. Hayat Ağacı, işte bu tutulma halinin simgesidir.

Gelişimin bir sonraki aşamasında bu sabitliğe bağlılık yetmez hale gelir. Sadece korunmak ve tutunmak/tutulmak değil, aynı zamanda anlamak, bilmek ve etki etmek isteriz. Bu noktada Bilgi Ağacı devreye girer. Merak duygusuyla birlikte ortaya çıkan psişik hareketlilik, çevreyle kurulan ilişkilerin farklılaşmasına yol açar. Bilgi Ağacı’nın mitolojik örneklerde genellikle bir yasağın nesnesi olarak yer alması rastlantı değildir. Çünkü bilgi, yalnızca öğrenilmek istenen bir içerik değil, aynı zamanda sınırların test edilmesidir. Çocuğun gelişiminde bu aşama, zihinsel ve etik yapının temellendiği, kendisini ötekinden ayırt etmeye başladığı, neden-sonuç ilişkilerinin kurulduğu aşamadır. Bu nedenle Bilgi Ağacı, yalnızca zihinsel uyanışın değil, özne/birey olmanın ilk adımını da simgeler.

Ancak bilgiyle birlikte gelen farkındalık, her zaman bütünleştirici değildir. Gelişimsel süreçte çocuğun gerçeklik ilkesiyle karşılaşması, arzularının sınırlandırılması ve dış dünyanın talepleriyle yüzleşmesi, yasakla karşılaşma anlamına gelir. İşte bu noktada Yasak Ağaç devreye girer. Yasak Ağaç, sadece erişilemeyen bir şeyin değil, aynı zamanda arzu edileni sınırlandıran düzenin sembolüdür. Bu bağlamda, ruhsallığın gelişimi için yalnızca bağlanmanın ve bilmenin yetmediğini; yoksunlukla başa çıkmak, sınırları kabullenmek ve arzu edilenin ertelenmesini içselleştirmek gerekliliğini anımsatır. Gelişimsel olarak bu aşama, yasanın oluşmaya başladığı, içselleştirilmiş kuralların ve suçluluk duygusunun geliştiği aşamayla örtüşür. Yasak Ağaç, arzulananın geri çekilmesiyle birlikte boşlukla ne yapılacağının sorusunu gündeme getirir bu sayede.

Üç ağaç simgesi birlikte düşünüldüğünde, yalnızca mitolojik ya da kültürel anlamda değil, ruhsal yapılanmanın gelişimsel haritası olarak da okunabilir. Sabitlenmek isteyen özne/birey, anlam üretmeye yönelir ve ardından sınırla karşılaşır. Bu süreç doğrusal değil, döngüseldir. Yalnızca ileriye doğru hareket olarak düşünülmemelidir. Özne/Bireyin ruhsal yapısı, çoğu zaman doğrusal bir çizgide ilerlemez. Kimi zaman geriye dönüp eksik kalan temasları yeniden kurmaya, kimi zaman da bulunduğu yerde kalıp içsel olarak anlam üretmeye ihtiyaç duyar. Geriye bakmak, geçmişin yoksunluklarını ve çatışmalarını bugünün zihinsel kapasitesiyle yeniden değerlendirme fırsatı sunar. Yerinde kalmak, dışsal hareketlilik olmadan da içsel dönüşümün mümkün olduğunu gösterir. Erişilmezi tanımak ise sınırla ve yasakla karşılaşmanın yalnızca yoksunluk değil, aynı zamanda yapılandırma işlevi taşıdığını kabul etmeyi gerektirir.

Özetle, bu çerçevede Hayat Ağacı; kök salmayı, bağ kurmayı ve yaşamsallığın sürekliliğini temsil eder. Bilgi Ağacı, anlam üretme kapasitesinin ve ayrımlaşmanın sembolüdür. Yasak Ağaç ise sınırlanmanın ruhsal gelişimdeki yapıcı rolüne işaret eder. Bu üç figür, farklı yönelimlerin simgeleri olmakla kalmaz, aynı zamanda ruhsallığın iç içe geçmiş aşamalarını da betimler. Çünkü gelişim, yalnızca dışsal kazanımlarla değil, birey/öznenin iç dünyasında bu figürlerle yeniden ve yeniden kurduğu ilişkilerle ilerler. İnsan, zamanla Hayat Ağacı’nın güvenini, Bilgi Ağacı’nın sorumluluğunu ve Yasak Ağaç’ın sınırlarını bir arada taşıyabildiğinde, ruhsal bütünlük yönünde anlamlı bir adım atmış olur. Terapi sürecinde güven arayışıyla yeniden Hayat Ağacı’nın gölgesine dönülebilir, yeni bir şey öğrenmenin heyecanı Bilgi Ağacı’nın meyvesine uzanmayı çağrıştırabilir ve bazı fantezilerle (düşlemlerle) vedalaşmak Yasak Ağaç’ın mesafesini anımsatabilir.

Tıpkı Ağacın mevsimlerle dönüşümü gibi,

Budandığı zamanlar gibi,

Ülkemizde ağaçların yerinden edilmediği, yanmadığı, üzerine beton dökülmediği günlerin umuduyla,,,

]]> https://www.nesilyilmaz.com.tr/agaclar/feed/ 0 https://www.nesilyilmaz.com.tr/ozgul-ogrenme-guclugu-psikanalitik-kisa-bir-not/ https://www.nesilyilmaz.com.tr/ozgul-ogrenme-guclugu-psikanalitik-kisa-bir-not/#respond Fri, 25 Jul 2025 18:04:09 +0000 https://www.nesilyilmaz.com.tr/?p=289

Özgül öğrenme güçlüğü; dil, konuşma, okuma, yazma ve aritmetik gibi bilişsel işlevlerde, kişinin genel entelektüel kapasitesine uyumsuz biçimde ortaya çıkan kalıcı performans düşüklüğü olarak tanımlanır. Tanı genellikle nöropsikolojik testlerle konur ancak bu tür öğrenme zorluklarının sadece nörogelişimsel bozukluk olarak ele alınması, özellikle bazı klinik gözlemler bakımından yetersiz kalmaktadır. Zira tanı grubunda yer alan çocuklarda dikkat sorunları, motivasyon yokluğu ve akademik yetersizlik dışında sembolik materyalle, özellikle söz, sözcük ve grafik işaretleriyle ilişki kurmakta genel bir zorlanma dikkat çekmektedir. Bu noktada psikanalitik kuramın düşüncenin oluşumuna dair kavramsal çerçevesi, zorlanma alanlarını anlamlandırmak açısından önemli katkılar sunmaktadır.

Freud’un klasik modelinde zihinsel temsil, şey tasarımı ve sözcük tasarımı olmak üzere iki düzeyde işler. Şey tasarımı kavramı, dış dünyadan gelen algısal ve duyusal yaşantıların zihinsel izlerini ifade etmektedir. Nesnelerin görüntüsü, seslerin tonu, bedende hissedilen gerginlik gibi doğrudan deneyimsel içerikler şey tasarımı olarak bu temsil edilmektedir. Sözcük tasarımı ise bu yaşantılara dilsel ve simgesel karşılık kazandıran üst düzey temsildir. Freud, bilinçdışının temel olarak şey tasarımlarından oluştuğunu ancak bu temsillerin sözcük tasarımlarıyla eşleşmediği sürece bilinç düzeyine erişemeyeceğini belirtir. Düşüncenin, ancak şey tasarımının sözcük tasarımıyla bağ kurmasıyla mümkün olduğunu ileri sürer. Bu bağ kurulamadığında yaşantılar zihinsel olarak düzenlenemez ve ruhsal aygıt içerisinde işlenememiş, yabancı ve dışlanmış bir malzeme gibi kalır. Bu tür temsiller çocukta yalnızca ruhsal boşluk yaratmakla kalmaz, aynı zamanda doğrudan bedensel düzeyde huzursuzluk, kasılma, sıkılma, yerinde duramama gibi belirtilerle dışa vurulur. Harflerin şekli, kelimenin sesi, yazının ritmi çocuğun zihninde temsil edilmekten çok sinir sisteminde taşınması güç bir uyarana dönüşür. Böylece öğrenme ortamında dikkatini toplamakta zorlanan çocuk, çoğu zaman dışsal olarak ilgisiz ve isteksiz gibi görünse de, gerçekte zihinsel temsili kurulamamış duygusal yüklerle baş etmeye çalışmaktadır.

Freudyen açıdan değerlendirildiğinde, özgül öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklarda gözlemlenen direnç, çoğu zaman şey tasarımının sözcük tasarımına bağlanamamasıyla ilgilidir. Harfleri görmek, seslendirmek, metni takip etmek, sözcükleri uygun şekilde telaffuz etmek (sesletmek) temsiller arası eşleşmenin gerçekleşmesini gerektirmektedir. Bu eşleşme mümkün olmadığında yalnızca görünürde olması beklenen öğrenme yavaşlamaz, bizzat sözcükle temasın kendisi çocuk için tehdit edici ve sıkıntı verici bir deneyime dönüşür. Çünkü çocuk sadece öğrenmekle değil öğrenmeye eşlik eden bedensel ve duygusal gerilimi tolere edebilmekle de meşguldür.

Yol gösterici olabilecek bir diğer kuramcı olan Wilfred Bion, Freud’un temsil kavramsallaştırmalarına kendi düşünce gelişimi modelini ekleyerek çerçeveyi genişletmiştir. Ona göre bebeklikten itibaren birey, çeşitli duyusal ve duygusal uyarımlara maruz kalır. Bu uyarımlar bazen bebeğin içinden bazen de çevreden gelmektedir. Karnının acıkması, gazının olması, altının kirli olması, bir yerinin ağrıması, içinde bulunduğu ortamın sıcak/soğuk oluşu, erişkinin bebeği tutuşu gibi uyarımlardır ve her biri duyusal düzeyde işlenerek duygusal yaşantıların temelini oluşturmaktadır. Ancak başlangıçta ham halde olan bu yaşantılar doğrudan düşünceye dönüşememektedirler.

Bion, bu düşünceye dönüşmesi mümkün olmayan ham haldeki yaşantıları beta elementler olarak adlandırmıştır. Bu elementlerin ancak zihinsel bir işlev olan alfa işlevi ile dönüştürülerek düşünce malzemesi halini alabileceğini keşfetmiştir. Bu işlevin gelişimi, bireyin ilk ilişkisel çevresindeki duygusal kapsanma süreçleriyle ilişkilidir. Yani bakım verenin bebeğin yaşantılarını anlamlandırabilen ve zihinsel olarak taşıyabilen bir kapasite göstermesi, çocuğun kendi içsel alfa işlevini kurmasına zemin hazırlamaktadır. Örneğin; bebeğin huzursuzluk içinde geçirdiği uykusuz gecelerde bakım veren (anne/baba…) bebeğiyle meşgul olmakta, bedensel ihtiyaçlarını yoklamakta, onu yatıştırmaya, neşelendirmeye çalışmaktadır. Bebeğinin neden bu kadar huzursuz olduğunu anlamaya ve gidermeye çalışmaktadır. Kolik bir bebekte ise bebeği yatıştırmak söylediğim kadar mümkün olmamaktadır. Annenin yorgun, hüzünlü, gergin oluşu da yine söylediğim kadar kolay ve mümkün olmayan durumlara bir diğer örnektir. Birçok öznel yaşantı ve bebeğin kırılgan olarak dünyaya gelişi gibi çeşitli nedenlerle alfa işlevi yeterince gelişemediğinde, çocuğun zihni beta elementleri dönüştürmekte zorlanır. Bu durum özellikle harf, yazı, sözcük gibi sembolik düzlemle kurulan ilişkide açık biçimde gözlemlenebilir. Harf, yalnızca bir sembol olarak değil işlenmemiş bir uyaran gibi yaşanır, organizmaya yük getiren uyaranlar halinde karşılaşmalar yaşanır.

Sonuç olarak, özgül öğrenme güçlüğünün yalnızca bilişsel kapasiteyle ilgili olmayıp gelişimsel ruhsal süreçlerin sonucu olduğunu söylemek mümkün görünmektedir. Özgül öğrenme güçlüğü tanı grubu içinde yer alan çocuk ve erişkinlerde, bilişsel ve pedagojik  müdahalelerin ötesine geçilerek psikoterapötik desteğin sağlanması daha kapsamlı ve etkili klinik anlayışı sağlayacaktır.

Danışan:
“Neden bizim aramızdaki ilişkiyi konuşuyoruz ki? Asıl meselelere gelelim.”

Bu cümle bazen öfke bazen de hayal kırıklığı yüklüdür. Özellikle içinde taşıdığı yaşantıların sıkışıklığıyla gelen danışan için zaman kıymetlidir ve  terapistiyle ilişkisini konuştuğu dakikaların geçip gitmesi oyalanmak gibi hissettirebilir. Ama Freud’a kulak verirsek durum pek de öyle değildir.

Freud, aktarımı ilk kez tanımladığında terapi odasında danışanın yalnızca anlatmadığını aynı zamanda yeniden yaşadığını fark etmişti. Freud aktarımı ilk keşfettiği yıllarda teknik bir zorluk olarak görmüşse de, sonraki gelişmelerle birlikte aktarım, terapinin kalbi diyerek ifade edebileceğimiz kadar merkezi bir karşılaşma alanı olarak görülmeye başlanmıştır. Danışan, farkında olmadan terapistini hayatında önemli figürler olan annesi, babası, sevgilisi belki öğretmeni gibi deneyimlemekte, duygularını terapistine yöneltmektedir. Çünkü geçmişteki ilişkisel dinamiklere ait içerik doğrudan açığa çıkamamakta ancak terapistle birlikte yeniden sahnelenerek terapi odasına girebilmektedir. Bu nedenle seans aralarında ve seans esnasında terapiste doğru beliren öfke, hayal kırıklığı, bağımlı hissetme gibi duyguları konuşmak oyalanma değil aksine duyulması ve konuşulması önemli olanlardır. Çünkü danışanın iç dünyasının tarihi tam da o anda, orada, terapistle birlikte yeniden yazılmak üzere belirmiştir.

Freud Başka Ne Demişti?

Freud’un 1895’teki “Bilimsel Bir Psikoloji Taslağı” adlı metninde şöyle bir cümle yer alır:

“Ruhbilimdeki tüm geçici düşüncelerimizin olasılıkla bir gün organik bir alt yapıya dayandırılacağını anımsamalıyız.”

Bugün bu öngörü güncel gelişmelerle doğrulanmaya devam ediyor. Epigenetik araştırmalar, travmanın ve duygusal deneyimlerin gen ifadesi üzerinde etkili olduğunu ve nöroplastisite çalışmaları yeni olumlu ilişkisel deneyimlerin sinaptik yapıları değiştirdiğini ortaya koyuyor. Bu bağlamda psikoterapötik sağaltım yalnızca sözcükler yoluyla değil, aynı zamanda nöral devreleri etkileyen ilişkisel bir alan olarak tanımlanıyor. Üstelik bazı çalışmalar belirli genetik metilasyon desenlerinin değişebildiğini gösteriyor. Bu gelişmeler terapötik ilişkinin yalnızca duygusal değil, biyolojik düzeyde de etkili olduğunu göstermektedir. Yani artık geçmişin tekrarlanmasına alan açan, anlamları keşfedip yorumlayan bu ilişkinin sinir sistemini yeniden yapılandıran bir ilişki biçimi olduğunu söylemek mümkün görünüyor.

 Terapi odasında, terapist ve danışan arasında yaşantılananları konuşmak zaman kaybı değildir. Aksine geçmişin bugünle buluştuğu, sinir sisteminin, duygulanımın ve anlamın eşzamanlı olarak değişebileceği zamandır. Terapist orada olanları konuşmaya açarak yalnızca geçmişi anlamlandırmaya değil, bizzat bugünde bir şeyi de dönüştürmeye davet etmektedir.

Melanie Klein’ın paranoid-şizoid ve depresif konumları, Thomas Ogden’ın otistik-bitişik konumu ve John Steiner’ın ruhsal inziva kavramı, bu kayıp deneyimlerinin melankoliyle nasıl bağlantılı olduğunu anlamada bize rehberlik edebilir.

Paranoid-Şizoid Konum: Kayıp ve Bölünmüş Nesneler

Klein’ın paranoid-şizoid konumu, hayatın ilk aylarında egonun bölme (splitting) ve yansıtmalı özdeşleşim ilksel savunma mekanizmalarıyla dünyayı anlamlandırmaya çalıştığı konumdur. Bebek, annenin varlığı ve yokluğundan kaynaklanan duygusal gerilimi yönetmek için nesneleri “iyi” ve “kötü” olarak kutuplaştırır. Doyuran, sevgi sunan meme “iyi meme” olarak yüceltilirken, kaybolan ve yoksunluk hissettiren meme “kötü meme” olarak algılanır. Kötü memeye karşı yıkıcı fanteziler (onu ısırmak, yok etmek) geliştiren bebek, iyi memeyi idealize eder. Bu bölme mekanizması, kayıp nesnenin tehdit edici etkisini geçici olarak hafifletir. Fakat yoksunluk deneyimi bebeğin başa çıkma kapasitesini aştığında kötü nesne içselleştirilerek kayıp nesneye duyulan öfke, egonun kendine yönelttiği saldırganlığa dönüşür. Melankolide gözlemlenen kendini suçlama, değersizlik hissi ve cezalandırılma fantezileri, bu içselleştirilmiş kötü nesnenin ve cezalandırıcı süperegonun izlerini taşır. Kayıp burada yalnızca memenin fiziksel yokluğu değil, iyi nesneyi koruma çabasının başarısızlığa mahkum olmuş olmasıdır.

Depresif Konum: Kayıp Endişesi ve Yasın Tıkanması

Gelişmeye devam eden bebek paranoid-şizoid konumun kutuplaştırıcı dünyasından çıkarak depresif konuma geçer. Bu konumda, iyi ve kötü yönlerin aynı nesnede, yani annede birleştiğini fark eder. Anne, hem sevgi sunan, doyuran, okşayan hem de zaman zaman yoksunluk hissettiren biri olmaya başlayacaktır. Bu ambivalansın kabulü, duygusal olgunlaşmayı sağlayacaktır. Ancak suçluluk ve kayıp endişesi gibi karmaşık duyguları da beraberinde getirecektir. Bebek, sevdiği anneye yönelik yıkıcı fantezilerinin ona zarar vermiş olabileceğini düşünür. Bu da anneyi kaybetme endişesini neden olur. Böylelikle depresif konum yas tutma ve onarım kapasitesinin geliştiği zemini oluşturur. Ancak melankoli, bu yas sürecinin başlatılamadığı veya kesintiye uğradığı bir noktada ortaya çıkar. Klein’a göre, melankolide suçluluk onarıcı işlev görmek yerine, kendine yönelen yıkıcılığa dönüşür. Kayıp nesneye duyulan öfke ve işlenememiş saldırgan fanteziler, yas tutmayı imkansız kılar. Nesneyi yeniden kazanma veya onarma umudu yitirilir, kayıp suçlulukla birleşerek derin bir hüzün ve çaresizlik yaratır.

Otistik-Bitişik Konum: Temasın Kaybı ve Melankolik Çekilme

Thomas Ogden’ın otistik-bitişik konumu, Klein’ın konumlarından daha erken bir evreyi tanımlar. Yaşamın ilk günlerinde ego henüz oluşmamıştır. İç ve dış dünya ayrımı belirsizdir. Bebek dünyayla ilişkisini tenin sıcaklığı, emme veya kucağa alınma gibi bedensel deneyimler yoluyla kurar. Bu konum, “temas” ve “yüzey” gibi duyusal deneyimlerle şekillenir. Melankoli bu konumda temasın kaybıyla bağlantılıdır. Annenin yokluğu, yalnızca fiziksel bir kayıp değil, aynı zamanda bedensel ve duyusal sürekliliğin kesintiye uğramasıdır. Bazı melankoli tablolarında gözlenen sessizlik, hareketsizlik ve dış dünyayla bağ kuramama hali, otistik-bitişik konumdaki yoksunlukların izlerini taşır. Kayıp, egonun henüz oluşmamış sınırlarını tehdit eder bu da melankolide tüm temasın kesilerek içe çekilmeye yol açar.

Ruhsal İnziva: Kayıptan Kaçış ve Duygusal Durgunluk

John Steiner’ın ruhsal inziva (psychic retreat) kavramı, melankolinin içe çekilme ve duygusal donukluk durumlarını anlamada önemli katkı sunar. Ruhsal inziva, paranoid-şizoid konumun kaotik saldırgan fantezilerinden ve depresif konumun suçluluk ve kayıp endişesinden kaçmak için oluşturulan bir savunma düzeneğidir. Duygusal olarak donuklaşılmış; düşünme, hissetme ve ilişki kurma gibi işlevler askıya alınmıştır. Steiner, bu durumu “içsel manastıra kapanma” olarak tarif eder. Zihinsel bir hücreye, hapishaneye çekilmek gibi. Melankoli kayıp nesneye yönelik suçluluk ve öfkeyle yüzleşmek yerine, tüm duygulanımı geri çekmiştir. Bu, kayıp yaşantısını yasla dönüştürme çabasının yerini duygusal çoraklık ve anlamsızlığa bırakmasıdır. Ruhsal inziva melankolide kayıptan kaçınma çabasının bir sonucu olarak ilişkisel kopukluk ve içsel durgunluk üretir.

Yetişkinlikte Kayıp ve Melankoli

Klein, hepimizin bu konumlar arasındaki salınımının yaşam boyu sürdüğünü, ancak bunları farklı şekillerde işlediğimizi belirtir. Paranoid-şizoid konumdaki yoksunluklar, yetişkinlikte nesneleri ya tamamen iyi ya da kötü görme eğilimi, ilişkilerde idealizasyon veya günah keçisi yaratma gibi eğilimlerle ortaya çıkabilir. Depresif konumdaki yoksunluklar, kayıp endişesinin baskın olduğu durumlarda, örneğin sevdiklerini kaybetme endişesiyle ilişkileri aşırı korumacı şekilde sürdürme veya çatışmalardan kaçınma şeklinde görülebilir. Otistik-bitişik konumun işlenmesindeki yetersizlikler, dış dünyayla bağ kuramama, duygusal donukluk olarak belirirken, ruhsal inziva, kayıptan kaçınma çabasının bir sonucu olarak ilişkisel kopukluk ve içsel durgunluk yaratabilmektedir. Melankoli ise bu konumların sağlıklı bir şekilde bütünleştirilemediği durumlarda, kayıp nesneye yönelik işlenememiş duyguların bireyi içsel tıkanıklığa sürüklemesiyle oluşabilmektedir.

Sonuç

Melankoli, Klein’ın paranoid-şizoid ve depresif konumları, Ogden’ın otistik-bitişik konumu ve Steiner’ın ruhsal inziva kavramı üzerinden, kayıp ve nesne ilişkilerinin karmaşık dansı olarak anlaşılabilir. Bebeklikte başlayan kayıp deneyimleri, ruhsal dünyayı şekillendirir. Melankolide kaybın yasla dönüştürülebilmesi mümkün olamadığından içe çekilme, donukluk, kendine yönelik yıkıcı tutumlarla karşı karşıya kalınır. Psikanalitik çalışma erken dönemdeki yoksunlukların keşfedilip kayıp deneyimlerinin ve suçluluk duygusunun işlenerek onarım kapasitesinin gelişmesine alan açar.

“Kimin yaşamı yaşam sayılır ve hangi ölünün yası tutulur? Bir yaşamı yası tutulabilir kılan nedir?”

Judith Butler

Yas, çoğu zaman bir kaybın ardından gelir; ancak her kayıp ölüm değildir.
Bazı yitirişler sessizdir. Görülmediğinde, duyulmadığında, önemsenmediğinde yaşanır.
Ve tam da bu nedenle, daha derin ve daha geç fark edilir.

Görülmemişlik, özellikle çocukluk ve ergenlik dönemlerinde yaşandığında, bireyin kendisiyle ilgili algısını sarsar.

Varlığını hissettirebilmek için çabalayan çocuk, anlaşılmadığında zamanla kendisinden kuşku duymaya başlar.

Ne kadar duyarlıysa, o kadar görünmezleşebilir.
Ne kadar güçlü duruyorsa, o kadar ihmal edilebilir.
Ne kadar zeki ve işlevselse, içindeki kırılganlığın fark edilmesi o kadar zorlaşır.

Yıllar içinde bu durum, bir çeşit yokluk hissine dönüşür.
Ama bu yokluk bir boşluk değil; aksine, içinde bastırılmış öfkeyi, duyulamamış acıyı, tutulamamış yasları barındırır.

Duyulmamanın yasını tutmak, çoğu zaman başkalarının anlamakta zorlandığı bir süreçtir.
Çünkü ortada somut bir kayıp yoktur ama kişinin ruhsal tarihinde, yitip gitmiş çok şey vardır:
Sarılmamış duygular, görülmemiş emekler, onaylanmamış arzular…

Bu yasın ifadesi bazen gözyaşlarıyla değil, öfkeyle ya da içe çekilmeyle belirir.
Çünkü yas sadece hüzün değil, çoğu zaman itirazdır da.

“Ben de vardım. Benim de acım, sevdam, sözüm vardı.” diyebilmenin geç ve derin biçimidir.

Psikanalitik süreçte yas, sadece geçmişle yüzleşmek değil gelecekteki ilişkilerde ve benlik deneyiminde bir dönüşüm kapısıdır.
Zira tutulmamış bir yas, zamanla iç dünyayı donuklaştırabilir.
Ama yas tutulduğunda o donukluk çözülmeye başlar.

Ve insan, kendi kendisinin tanığı oldukça, yavaş yavaş yeniden var olmanın yollarını keşfetmeye başlayabilir.

]]> https://www.nesilyilmaz.com.tr/bu-neyin-yasi/feed/ 0 https://www.nesilyilmaz.com.tr/degisim-ve-donusum-bir-hikaye/ https://www.nesilyilmaz.com.tr/degisim-ve-donusum-bir-hikaye/#respond Tue, 02 Apr 2024 19:45:53 +0000 https://www.nesilyilmaz.com.tr/?p=228

Uzun zaman önce, uzun uzun otlar, gür ve kalın gövdeli ağaçlarla kaplı eski bir ormanın derinliklerinde, Çocuk adında biri yaşardı. Çocuk, her gün aynı rutinleri takip ederdi. Aynı yolu yürür, aynı ağaçların altında oturur, aynı orman meyvelerini yer, aynı arkadaşlarıyla konuşur ve aynı manzarayı izlerdi. Bir gün ormanda dolaşırken Yetişkin adında daha önce ormanda hiç görmediği birinin yanından geçti. Yetişkin, Çocuk’u durdurdu ve ona bir hediye verdi.

Ona bir tohum hediye etmişti ve şöyle dedi: “Bu tohum, bir çiçeğin potansiyelini taşıyor. Onu toprağa ekersen, büyümesine ve gelişmesine izin verirsen, büyüleyici bir çiçek haline dönüşecek.”

Çocuk, heyecanla tohumu alıp ormanın en güzel yerine ekti. Her gün tohumu ziyaret etti, ona su verdi ve onun büyümesini bekledi. Ancak günler geçtikçe, hiçbir şey olmuyordu. Çocuk, sabırsızlanmaya başladı ve tohumun büyümeyeceğinden endişelendi.

Neredeyse tüm umudunu kaybetmek üzereyken Yetişkin tekrar ortaya çıktı ve Çocuk’a sordu: “Neden tohumun büyümediğini düşünüyorsun?” Çocuk: “Her şeyi doğru yapıyorum ama hiçbir şey değişmiyor” diye yanıtladı.

Yetişkin gülümsedi ve dedi ki: “Değişim, bazen gözle görülebilir şekilde hemen gelmeyebilir. Ancak tohumun içinde potansiyel var. Ona yeterince zaman ve sabır verdiğinde, değişim gerçekleşecektir.”

Çocuk, Yetişkin’e güvendi ve tohumun ihtiyacı olan bakımı ona sağlamaya devam etti. Bir gün, tohumda bir tomurcuk belirdi ve kısa süre sonra bir çiçek açtı. Çocuk mutluluk içinde, bu şaşırtıcı değişimi izledi. Küçücük bir tohum rengarenk, capcanlı bir çiçek olmuştu.

Çocuk tohumun büyüme sürecinin bir değişim olduğunu, değişimin ancak yeterince sabır, emek ve zaman verildiğinde gerçekleştiğini anladı. Değişimin sadece dışsal olarak gözlemlenebilir olduğunu, fiziksel olanı ifade ettiğini kavradı. Tohumun çiçek olmasını sabırla beklediği günlerde kendisi de değişti. Aynı görünmeye devam ettiği halde daha farklı hissettiğini fark etti. Şöyle sordu Çocuk kendi kendine: “Değişim daha çok dışsal olarak gözlemlenebilirken, dönüşüm içsel bir farklılaşmayı mı ifade eder?”

Ve Çocuk ekledi:
“Bir tohum değişir ve çocuk dönüşür. Bir çocuk değişir ve dünya mı dönüşür?”

Düşünebiliriz, hayata okyanus diyelim ve siz bir gemiyle bu okyanusta seyahat ediyor olun. Ancak geminizde bazı hasarlar var ve rotanızda belirsizlikler mevcut. Rotası belirsiz bu yolculukta hasarlı bir gemiyle yola yalnız devam etmeme kararı alarak psikoterapinize başladınız.

Psikoterapi, geminizin rotasını yeniden belirlemek ve hasarlı kısımlarını onarmak için bir liman gibi işlev görür bazen. Bazen de terapistiniz, geminiz gibi size eşlik eder ve sizi bu deniz yolculuğunda kapsar. Bazı günler deniz sakin olabilir ve yolculuk keyifli sürebilirken, diğer günlerde deniz dalgalı olabilir. Okyanusta gemi yolculuğu yapmak keyifli manzaralar sunarken, beraberinde fırtınalı geceler de yaşanabilir. Derin sulara dalmak, zorlu hava koşullarıyla başa çıkmak ve bazen karşılaşılan fırtınalara dayanma deneyimiyle birlikte gelir. Bir yanda okyanusun doğal koşulları ve okyanusun derin suları içinde onarılmayı bekleyen bir gemi.

Psikoterapi süreci, geminizin rotasını yeniden belirlemek ve hasarlı kısımlarını onarmak için zaman alır. Bu uzun ve emek gerektiren deniz yolculuğunda size eşlik eder ve destek sağlar.

Psikoterapiyi sizin kaptanı olduğunuz bir gemide yolculuğa benzetmek, psikoterapi sürecinin birlikte verilecek emeği işaret etmesi, psikoterapi sürecinin doğasını anlamamıza yardımcı olabilir. Varmak istediğiniz yere sizi götürecek beden acıyor olduğunda, siz ileri doğru adım atmak isterken ayaklarınız geriye hareket ettiğinde, kalbiniz sevgiyle dolup taşarken dudaklarınız adeta zincire vurulmuş gibiyken hasarlı bir geminin olmak gibi hissettirebilir. Her seans geminizin rotasını yeniden belirleme, varmayı umulana varmayı sağlamak için bir adım daha atmak anlamına geliyordur belki de, okyanusun doğasını aklımızda tutmakla birlikte tabi.

Dolayısıyla bu denli biricik bir süreç için süre biçmek henüz dünyaya gelmemiş bir bebeğe ömür biçmeye benzer. Bebeğin ihtiyaçlarını ancak o dünyaya geldiğinde öğrenebileceğiz çünkü.

Yaşamımız boyunca benzer nitelikte ilişki kalıplarını yinelemekteyiz. Tekrar eden bu kalıplar, kaynağını ilk ilişkilerimizden, ilk bağlılıklarımızdan alır. İlk ilişkimizdeki örüntüler bölünerek çoğalan sonraki diğer ilişkilerimizin de prototipi gibidir. Örüntüler ve kalıplar, başlangıçtan itibaren var olduğu için, bazen suyun balığa görünmez olduğu kadar görünmez olabilirler.

Psikoterapi, terapötik bir ilişkidir ve fakat bir ilişkidir. Danışanlarımız ilişkisel kalıp ve örüntülerini bu ilişkiye de getirirler. Psikoterapistler olarak, danışanlarımızın ilişki kalıplarının çekim alanına girer, onları deneyimler, içlerinde yer alır ve katılırız. Bu kaçınılmaz katılımın farkında olarak, danışanlarımızın bunları anlamalarına ve yeniden düzenlemelerine yardımcı oluruz. Bu, psikodinamik terapinin merkezinde yer alır.

Danışanların terapistleriyle birlikte seansta deneyimledikleri alan, yaşam boyu süren ilişki kalıplarını açığa çıkarır, görünmez olanı görünür kılar. Ve terapi ilişkisinde bu kalıplar tanınabilir, anlaşılabilir ve üzerinde yeniden çalışılabilir hale getirilir. Bu, psikodinamik terapinin özünde yer alır ve diğer terapi yaklaşımlarında bulunmayabilir.

Psikoterapi ilişkisi, danışanın ilişki kalıplarına ve iç dünyasına açılan bir pencere sunar. Yaşam boyu yineleyen kalıplar tanınabilir, anlaşılabilir ve bu kez yeni bir hikaye yazmak mümkün olabilir.